Người Diễn Nôm Tác Phẩm Chinh Phụ Ngâm

     
*

Chinh Phụ ngâm nguyên là thành phầm chữ Hán bởi Đặng è cổ Côn đờiLê Trung hưng viết,dài mang đến 477 câu, làm theo thểtrường đoản cú,diễn tả nỗi đơn độc của người chinh phụ mỏi mòn trông ông xã đi chinh chiến xa. Là giờ nói thấu hiểu với quần chúng đề xuất tác phẩm sớm nổi tiếng; tuy nhiên vì hôm nay chữ Nôm rất thịnh cơ mà Chinh Phụ ngâmlại làm bằng chữ Hán bắt buộc đã được nhiều người dịchra chữ Nôm.

Bạn đang xem: Người diễn nôm tác phẩm chinh phụ ngâm

Vấn đề khúc mắc ở phần bảnNôm (Chinh Phụ dìm diễn âm): Hiện tất cả cả thảy 8 bản nôm cổ(1).Điều gây nặng nề nhất mang đến ta bây giờ là tất cả các bản Nôm nàyđều không có tên người dịch. Loại khó lắp thêm hai là các bản Nôm khác hoàn toàn nhau nhiều; riêng tất cả một phiên bản được phiên ra quốc ngữtừ lâu, rất không còn xa lạ trong các sách văn học của cả sách giáo khoa - tạm gọibản này là bản Nôm hiện tại hành–lại tồn tại lời “tương truyền” bà Đoàn Thị Điểm là người dịch phiên bản Nôm này.

Lời “tương truyền” chỉ là tin đồn đoán, không có bằng chứng cần non 100 năm nay, bạn ta đã tranh luận rất nhiều: Ai là tác giả phiên bản dịch Nôm Chinh Phụ ngâm hiện hành?

BÀ ĐOÀN THỊ ĐIỂM KHÔNG DỊCH CHINH PHỤ NGÂM RA CHỮ NÔM?

Mặc mặc dù tên bà Đoàn Thị Điểm nay được sử dụng đặt cho nhiều nhỏ đường, những trường học trên toàn quốc với ý nghĩa để tưởng nhớ một chị em sĩ,người vẫn viết cống phẩm chữ Nôm nổi tiếng nhưng trái ngang thay...có lẽ bà Đoàn Thị Điểm không phải là bạn viết bảnNôm Chinh Phụ ngâm như tín đồ ta vẫn tưởng.

Quả là chuyện li kì: Sách Đăng Khoa lục sưu giảng của trần Tiến - một thượng thư đời Lê - chép chuyện bà Nguyễn Thị Điểm em ông Nguyễn Trác Luân như sau:

Nguyễn Trác Luân tín đồ làng Bình Lao, thị trấn Cẩm Giàng, thức giấc Hải Dương. Năm 22 tuổi đỗ Hoàng gần kề khoa Quý Hợi, niên hiệu Bảo Thái (triều vua Dụ Tôn đơn vị Hậu Lê). Ông là 1 trong danh sĩ thời bấy giờ. Em gái ông là bà Nguyễn Thị Điểm xuất sắc chẳng yếu gì ông, rất xuất sắc nghề làm văn, lúc ông chưa đỗ, tất cả một hôm ông rửa chân dưới ao, thấy em gái vẫn soi gương tấn công phấn, ông đọc luôn một câu rằng “Chiếu kính họa mi, tuyệt nhất điểm phiên thành lưỡng điểm”.

Em gái ứng khẩu đọc luôn luôn rằng: “Lâm trì tẩy túc, chích luân chuyển tác song luân”

Nghĩa là:

“Soi gương kẻ lông mày, một nét (Điểm) hóa thành hai nét;

Xuống ao rửa chân, một vòng (Luân) biến thành hai vòng.

Lại một hôm ông cho tới thư phòng em gái phát âm một câu rằng:

“Huynh lai con đường thượng tầm song nguyệt”

Người em gái đang ngồi trước hành lang cửa số bắt chấy, ứng khẩu đọc luôn rằng:

“Đệ hướng tuy nhiên tiền tróc chào bán phong”

Nghĩa là:

Anh lên trên nhà tìm hai chữ nguyệt (chắp lại thành chữ bởi là bạn).

Em sinh sống trước hành lang cửa số bắt nửa chữ phong (nghĩa là chữ fe là con chấy).

Bình nhật anh em ông, xướng họa đối đáp cùng với nhau luôn luôn luôn. Người ta thường xuyên ví anh em ông như anh em nhà bọn họ Tô mặt Tàu.

Bà Điểm gồm viết cuốn Truyền Kỳ Tân Lục...(2)

Sách Tang mến ngẫu lụccủa Nguyễn Án và Phạm Đình Hổ viết vào đời Gia Long, tức là sau sách Đăng Khoa lục sưu giảng đến nửa cầm kỉ. Sách bao gồm truyện “Bà bà xã thứ ông Nguyễn Kiều” kể như sau:

“Bà bà xã thứ ông Hạo Hiên Nguyễn Kiều là Đoàn Thị Điểm, bạn đất Giang Bắc, nguyên là em gái ông tỉnh giấc Nguyên Đoàn Luân. Bà khét tiếng là tín đồ văn học...”.

Truyện nói đến đây lại lặp lại giai thoại hai câu đối của bằng hữu bà Điểm, y như è cổ Tiến sẽ kể vào Đăng khoa lục sưu giảng, chỉ gồm khác tại phần là có thêm chi tiết mới:

“Ông Đặng è cổ Côn mến tiếng, đưa bài bác thơ đến để xin được vào thăm. Bà cười mà rằng:

Cậu học tập trò mới học ấy, bõ gì nói chuyện.

Ông Đặng tức giận trở về, chũm chí gọt giũa sự học. Sau trở buộc phải bậc danh sĩ.

Bà kén ông xã khe khắt lắm, từng nào người hy vọng lấy, bà phần nhiều không vừa ý. Đến khi đang quá tuổi cập kê, lấy ông Hạo Hiên...Trong vùng khuê môn, vợ ông chồng kính trọng nhau như khách, đương thời lấy làm cho một chuyện đẹp.

Ông Hạo Hiên mất, hầu như học trò theo học tập ông lại theo học bà, thành danh được đến mấy chục người.

Bà có tạo sự tập tương truyền Kỳ, vào có cha truyện Hải Khẩu Linh từ, Văn cat thần nữ, An Ấp liệt nữ, còn lưu hành sống đời <...> Năm bà 78 tuổi, vẫn còn đi lại ở tởm kỳ, mở trường dạy dỗ học.(3)

Vậy là cả nhị truyện trên đông đảo không hề nói là bà Đoàn Thị Điểm sẽ diễn nôm Chinh Phụ ngâm khúc. Nhì truyện có rất nhiều chỗ như là nhau, nhất là giai thoại đối đáp giữa hai cặp anh em có tên tương tự nhau (Luân – Điểm).

*

*

Đăng Khoa lục sưu giảng

Tang yêu quý ngẫu lục

(Thư viện Quốc gia. Phiên bản chụp của nomfoundation)


Lại non một vắt kỉ sau, Nam Hải dị nhânliệt truyện củaPhan Kế Bính có chép truyện Nguyễn Thị Điểm. Chắc hẳn rằng Phan Kế Bính đã dựa vào sách Đăng khoa lục sưu giảngnên vẫn duy trì đúng thương hiệu Nguyễn Thị Điểm cùng những giai thoại của è Tiến đề cập trong sách nàycộng với những giai thoại của Tang mến ngẫu lụcrồi cung ứng vài giai thoại new :

“...Lúc lên 5, 6 tuổi, học tập sách Hán Cao Tổ, anh tất cả ra câu đối rằng:“Bạch xà đương đạo; Quí bạt kiếm nhi trảm chi”.Thị Điểm đối rằng: “Hoàng long phụ chu; Vũ ngưỡng thiên nhi thán viết”.Anh chịu câu ấy là tài, từ bấy giờ cho siêng tập về nghề nghiên bút<...> Bấy giờ tiếng Thị Điểm lừng lẫy vùng kinh thành. Các học trò tốt chữ ai cũng muốn trêu ghẹo. Một hôm có Nguyễn Huy Kỳ ngơi nghỉ Thụy Nguyên, trằn Danh Tân ở Cổ Am, Nguyễn Bá Cư nghỉ ngơi Cổ Đô, Võ Toại ở Thiên Lộc, bốn bạn ấy bao gồm tiếng tuyệt chữ, fan ta thường call là “Tràng an tứ hổ” (nghĩa là bốn nhỏ hổ ở chốn Tràng an). Bốn fan đến chơi tận nơi Thị Điểm, hy vọng thử làm thơ cùng với nhau.Thị Điểm ra câu đối rằng:

“Đình tiền phụ nữ khuyến tân lang”.

Bốn người không đối được, đề xuất xấu hổ trở về.Lại một khi Thị Điểm đi nhàn nhã một mình, gặp mặt quan Thượng thư là Nguyễn Công hãng ở không tính đường. Công hãng sản xuất bắt Thị Điểm vừa đi vừa ngâm một bài xích thơ: “Đi một mình”.Thị Điểm dìm ngay rằng:

“Đàm đạo cổ kim trọng điểm phúc hữu;

Chu toàn tả hữu cổ quăng thần”.

Xem thêm: Top 7 Mẫu Đóng Vai Bé Thu Kể Lại Chiếc Lược Ngà ", Đóng Vai Bé Thu Kể Lại Câu Chuyện Chiếc Lược Ngà

Công hãng sản xuất khen hay, thưởng mang đến 10 quan tiền tiền.

Trong thời Long Đức (đời vua Thần Tôn công ty Lê), bao gồm sứ Tàu quý phái phong vương. Chúa thượng sai Thị Điểm đứng chực ở kế bên của Đoan môn. Thị Điểm gồm ý mong trêu ghẹo sứ giả. Sứ mang nói chơi một câu rằng:“An Nam tốt nhất thốn thổ; bất tri kỉ nhân canh?”Thị Điểm đối rằng:“Bắc quốc đại trượng phu; giai vày thử vật dụng xuất!”.Sứ mang thẹn đỏ khía cạnh rồi đi...”

Đăng Khoa lục sưu giảng Tang thương ngẫu lục nói 2 mẩu truyện na ná nhau mà lại sách thì ghi là Nguyễn Thị Điểm, sách lại ghi là Đoàn Thị Điểm. Để hòa giải mâu thuẫn này Phan Kế Bính vào Nam Hải dị nhânliệt truyện đã chọn giải pháp “ba phải” – dĩ hòa vi quý - chú thích một câu sống cuối truyện: “Nguyễn Thị Điểm tức Đoàn Thị Điểm...”. Đọc mang lại đây, ta không ngoài băn khoăn: Sao Nguyễn Thị Điểm mà lại là Đoàn Thị Điểm được? Vậy thì Nguyễn Trác Luân hẳn đề nghị là Đoàn Trác Luân ư? chẳng thể được bởi vì Nguyễn Trác Luân là nhân vật kế hoạch sử, fan đã dự mưu phế truất cùng giết vua Lê Vĩnh Khánh của Trịnh Giang, thương hiệu tuổi vẫn ghi rõ vào sách sử. Cụ thể cách hòa giải này của Phan Kế Bính bắt buộc chấp nhận.

Nhìn chung, các truyện xưa tích cũ được các sách bên trên ghi chép cũng chỉ là tin đồn thổi đãi vào dân gian, mang tính cách của truyền thuyết,đúng như lời của Phan Kế Bính: “...Nước phái nam ta từ bỏ xưa mang lại nay, trải hơn 4.000 năm, chẳng thiếu gì người tài đức, bạn danh tiếng; nhưng chính vì sự tích xa xôi mà không rõ, hoặc vị sử sách biên sót nhưng mà không tường. Chỉ từ người như thế nào ghi vào sử, hoặc chép vào ký kết tái của các tư gia, thì còn hoàn toàn có thể lưu truyền lại được. Nhưng mà lại ngặt bởi sách thì ít, vì thế lưu truyền ra ko được rộng. Người ta nói truyện cổ tích chẳng qua chỉ một vài người được trông vào sách, rồi thì truyền khẩu mang đến nhau, lõm bõm tín đồ nhớ khúc này, kẻ lưu giữ khúc kia, mỗi người truyền chuyển động sai một tý, vấp ngã ra nhầm lẫn không nên cả sự thực của tín đồ xưa...”(4)

Sách Đăng Khoa lục sưu giảngTang thương ngẫu lục không nói gì tới sự việc bà Đoàn Thị Điểm dịch Chinh Phụ ngâm ra chữ Nôm; ko kể ra, bản in Chinh Phụ ngâm diễn âm bởi Hiệu ngôi trường Thịnh tự khắc ở hà thành khoảng thời trường đoản cú Đức là bản thương mại xưa tốt nhất giống với phiên bản diễn âm hiện tại hànhcũng ko ghi tên tín đồ dịch là Đoàn Thị Điểm.

Năm 1944, Trúc Khê Ngô Văn Triện về hải dương tìm gọi gia phả chúng ta Đoàn (Đoàn thị thực lục) cũng không hề thấy gia phả ghi việc bà Đoàn Thị Điểm dịch Chinh Phụ ngâm. Ông viết: “Bản Chinh Phụ ngâm khúc hoàn toàn có thể không cần của bà Đoàn Thị Điểm”(5). GS Hoàng Xuân Hãn cũng đã từng có lần đọc Đoàn thị thực lục và cũng không thấy gồm ghi chép câu hỏi này... Vậy cơ mà ở cuối truyệnNguyễn Thị Điểm trong Nam Hải siêu nhân liệt truyện, Phan Kế Bính lại xác định tương truyền bà Nguyễn Thị Điểm là fan đã diễn Chinh Phụ dìm khúc của Đặng è cổ Côn ra chữ Nôm”. Đã điện thoại tư vấn là “tương truyền” thì không tồn tại gì là chắc chắn là và ko rõ Phan Kế Bính vẫn nghe lời “tương truyền” ấy tự đâu?

Có lẽ do lời “tương truyền” ấy mà giữa nạm kỉ XIX, vào tập bài xích giảng sinh hoạt trường Thông ngôn,bản Chinh Phụ ngâm diễn âmcủaTrương Vĩnh Ký(6) vẫn ghi tác giả là Đoàn Thị Điểm. Trương Vĩnh ký là học giả uyên bác, am tường văn hóa truyền thống Đông Tây kim cổ, kế bên việc giỏi Hán-Nôm còn nói, viết thông thạo 27 trang bị tiếng nước ngoài, để lại hơn 100 sản phẩm vềvăn học,lịch sử,địa lý, từ bỏ điển cùng dịch thuật... Và...có lẽ vì kiến thức rộng vượt nên những biên soạn của Trương Vĩnh Ký nhiều lúc mắc yêu cầu những lỗi siêu sơ đẳng.

Cũng trong chiều hướng trên, khoảng vài mươi năm sau, đời vua Thành Thái,Vũ Hoạt sẽ đem mấy quyển thơ nômcho tự khắc in tập “Danh gia quốc âm”(7), trong những số đó có Chinh Phụ dìm bị lụcvới lời tựa tất cả câu: “Đặng tiên sinh sở tác, Đoàn phu nhân diễn âm” (Đặng tiên sinh có tác dụng sách ấy, Đoàn phu nhân dịch ra chữ Nôm).Vũ Hoạt không phải lànhà khảo cứu cơ mà chỉ là người thích thơ văn.Thời vua chúaở nước ta tương tự như ở Trung Quốc,việc in, thông dụng một cuốn sách khá đơn giản: chỉ cần phải có tiền là rất có thể thuê thợ tự khắc mộc bản để in tác phẩm của bản thân mình hoặc các gì bản thân yêu thích, miễn là sách không tồn tại câu chữ phạm húy, không phạm cho oai quyền của triều đình... Có tương đối nhiều tiền hơn, hoàn toàn có thể thuê người làm thạch bản, bạn dạng in sắc sảo, chữ bé dại mà đẹp nhất hơn...

CÁC BẢN NÔM XUẤT HIỆN ĐẦU THẾ KỈ XX VỀ SAU CÓ GHI TÊN NGƯỜI DỊCH NÔM:

ĐOÀN THỊ ĐIỂM, KHÁC VỚI CÁC BẢN NÔM CỔ.

*

Bản chép tay cuốn

CHINH PHỤ NGÂM BỊ LỤC tàng trữ tại tủ sách Đại học Yale, Hoa Kỳ.

----------

Thành Thái, Nhâm dần cúc nhật. Long Hòa hiệu tàng bản. Thanh Trì Nhân Mục, Đặng trần tiên sinh Côn trước. Văn Giang Trung phú, Đoàn phu nhân Điểm diễn âm. Thần Khê Đồng Phong vượt thư.

NGHĨA: Ngày mùa thu, năm Thành Thái Nhâm dần. Bản của hiệu Long Hòa.

Đặng nai lưng Côn tiên sinh sinh sống Thanh Trì, Nhân Mục soạn. Đoàn Thị Điểm phu nhân nghỉ ngơi Văn Giang, Trung Phú dịch nôm. Thần Khê Đồng Phong chép lại.

(Đây là bạn dạng của Maurice Durand chép lạiphần chữ thời xưa Chinh Phụ ngâm rồi chua thêm quốc ngữ phiên bản do Vũ Hoạt để Long Hòa hiệu in vào đời Thành Thái năm Nhâm dần-1902)

*

Bản in của Phúc Văn Đường năm 1922 (sao lại bạn dạng của Vũ Hoạt đời Thành Thái)

-----------

Nhâm tuất niên tân san

CHINH PHỤ NGÂM BỊ LỤC

Phúc Văn mặt đường tân bản

Thanh Trì Nhân Mục Đặng è tiên sinh Côn trước – Văn Giang Trung Phú Đoàn phu nhân Điểm diễn âm – Thần Khê Đồng Phong thừa thư.

(Thư viện Quốc gia. Bản chụp củanomfoundation

Từ đó, dư luận quần chúng tự nhiên được gửi vào sách.Bấy giờ lại thêm bao gồm sự tham dự của chuyển động thương mại, các nhà in vào Phố Hàng tua như Liễu Văn đường, Phúc Văn đường, Phú Văn đường... In nối bạn dạng của Vũ Hoạt, tung ra thị trường các bạn dạng in chữ Nôm xào luộc rập khuôn nhau tái diễn câu Thanh Trì Nhân Mục Đặng trần tiên sinh Côn trước – Văn Giang Trung Phú Đoàn phu nhân Điểm diễn âm(Đặng trằn Côn tiên sinh sống Thanh Trì, Nhân Mục soạn. Đoàn Thị Điểm phu nhân sinh sống Văn Giang, Trung Phú dịch nôm).(xem ảnh) chào bán khắp ở những hàng sách từ thị thành cho thôn quê.

*

Phố Hàng gai cuối nạm kỉ XX; nơi tập trung các nhà in sách như cát Thành, Liễu Văn đường, Tụ Văn đường, Phúc Văn đường, Đồng Văn đường, Quảng Thịnh đường, Cẩm Văn đường, quan liêu Văn đường, ngôi trường Văn đường, Gia Liễu đường ...

(ảnh của vanhien.vn)

Vậy là từ đó về sau, mọi fan mặc nhiên thừa nhận bảnChinh Phụ ngâmdiễn âm hiện nay hành là của Đoàn Thị Điểm. Loại biết định hình từ đó cứ lưu truyền mãi như thế khiến cho các sách sau đây như Chinh Phụ ngâmkhúc dẫn giải của Nguyễn Đỗ Mục(Tân Dân, 1944),Chinh Phụ ngâm khúc giảng luận của Thuần Phong Ngô Văn phát (1952), Chinh Phụ ngâm của Vũ Đình Liên-Hoàng Ngọc Phách-Lê Thước,Nữ lưu văn học tập sử của Lê Dư, Việt phái nam văn học sử yếu của Dương Quảng Hàm, Việt nam văn học sử trích yếu củaNghiêm Toản, Việt nam giới Văn học tập sử Giản ước tân biên của Phạm nạm Ngũ cũng giống như Chinh Phụ ngâm của Vân Bình Tôn Thất Lương bởi Tân Việt xuất bản ở miền Nam... Phần đa cứ theo lời tín đồ xưa mà nhận định rằng Chinh Phụ dìm diễn âm hiện tại hành là của Đoàn Thị Điểm. Trong cả Từ điển Văn học 2005 do Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, è Hữu Táchủ biên cũng viết vào mục trường đoản cú Đoàn Thị Điểm: “...

Xem thêm: Mạch Nguồn Một Chiều Không Thể Thiếu Hai Khối Nào, Nguyên Lý Mạch Ổn Áp Điện Một Chiều

có lẽ trong thời hạn xa chồng bà đang dịch ra quốc âm tập thơChinh Phụ dìm từ phiên bản chữ Hán của danh sĩĐặng trần Côn...”.

-----------------

GHI CHÚ: